Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip, çek, bono ve poliçeye dayanan alacakların tahsilinde uygulanan özel bir takip yoludur. Bu takip türünde borçlunun başvurabileceği şikayet ve itiraz yolları, genel haciz yoluyla takipten farklı usul ve sürelere tabidir. Özellikle ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş günlük süre içerisinde yapılması gereken başvuruların kaçırılması, borçlunun hukuki imkanlarını önemli ölçüde sınırlayabilmektedir.
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 167 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Bu takip yolunda alacaklı, elinde bulunan çek, bono veya poliçeye dayanarak genel haciz yolundan farklı ve özel hükümlere tabi bir takip başlatabilmektedir.
Kambiyo takibinin özel niteliği, borçlunun başvuru yollarına ve bu yolların sürelerine de yansımaktadır. Genel haciz yoluyla takipte borca itiraz süresi yedi gün iken kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte borca ve imzaya itiraz süresi beş gündür.
Bunun yanında takip dayanağı belgenin kambiyo senedi niteliğinde olmadığı veya alacaklının kambiyo hukuku bakımından takip hakkına sahip bulunmadığı iddiası da özel şikayet hükümlerine tabidir.
Bu nedenle kambiyo takibinde öncelikle başvurunun hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi, ardından uygulanacak sürenin ve başvuru merciinin tespit edilmesi gerekir.
1. KAMBİYO SENETLERİNE ÖZGÜ HACİZ YOLUYLA TAKİBİN HUKUKİ ÇERÇEVESİ
1.1. Takibin hukuki dayanağı
İİK m. 167 uyarınca alacağı çek, poliçe veya emre muharrer senede dayanan alacaklı, özel hükümler çerçevesinde kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir.
Bu takip yoluna başvurulabilmesi için takip dayanağı belgenin kambiyo senedi niteliğini taşıması ve alacağın takip edilebilir durumda bulunması gerekir.
İcra müdürü, İİK m. 168 kapsamında takip talebini değerlendirirken senedin kambiyo senedi niteliğini ve vadesinin geldiğini incelemekle yükümlüdür.
1.2. Ödeme emrinin tebliği ve sürelerin başlaması
Kambiyo takibinde borçluya ödeme emri ile birlikte takip dayanağı senedin örneği gönderilir.
İİK m. 168 uyarınca borçlunun şikayet ve itiraz haklarını kullanabilmesi için temel süre beş gündür.
Bu süre, ödeme emrinin usulüne uygun şekilde tebliğ edildiği tarihe göre hesaplanır. Tebliğ günü hesaba katılmaz; süre ertesi gün işlemeye başlar.
Sürenin son gününün resmi tatile rastlaması halinde süre, tatili takip eden ilk iş günü sona erer.
2. KAMBİYO TAKİBİNDE ŞİKAYET SÜRELERİ
2.1. Senedin kambiyo senedi niteliğini taşımadığına İlişkin şikayet
İİK m. 168/3 uyarınca takip dayanağı senet kambiyo senedi niteliğinde değilse borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine şikayette bulunabilir.
Bu şikayet, takip dayanağı belgenin kanunen kambiyo senedi olarak kabul edilemeyeceği iddiasına dayanır.
Örneğin;
- Bonoda bulunması gereken zorunlu unsurlardan birinin eksik olması,
- Belgenin çek, bono veya poliçe niteliğini taşımaması,
- Senedin kambiyo senedine ilişkin şekil şartlarını karşılamaması,
şikayet konusu yapılabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken husus, senedin kambiyo senedi niteliğine yönelik şikayet ile borcun mevcut olmadığına ilişkin itirazın birbirinden farklı hukuki sebeplere dayanmasıdır.
2.2. Alacaklının kambiyo hukuku bakımından takip hakkının bulunmadığına İlişkin şikayet
İİK m. 170/a, borçluya alacaklının kambiyo hukuku hükümlerine göre takip hakkına sahip olmadığını ileri sürme imkanı tanımaktadır.
Bu başvuru, İİK m. 168/3 kapsamında beş günlük şikayet süresine tabidir.
Örneğin alacaklının senetteki yetkili hamil sıfatını taşımaması veya kambiyo hukuku bakımından takip hakkının bulunmaması bu kapsamda değerlendirilebilir.
İcra mahkemesi, süresinde yapılan şikayet veya itiraz üzerine önüne gelen dosyada senedin kambiyo senedi niteliğini ve alacaklının kambiyo hukuku bakımından takip hakkını kanunun öngördüğü sınırlar içerisinde re’sen inceleyebilir.
Ancak İİK m. 170/a’da yer alan özel sınırlamalar da dikkate alınmalıdır. Özellikle imza inkarı itirazının geri alınması veya borcun kısmen ya da tamamen kabul edilmesi halinde bu madde hükmünün uygulanmasına ilişkin kanuni sınırlama bulunmaktadır.
2.3. Genel şikayet süresi İle özel şikayet süresinin ayrılması
İİK m. 16 uyarınca icra ve iflas dairelerinin kanuna aykırı veya olaya uygun olmayan işlemlerine karşı, kural olarak öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikayette bulunulabilir.
Ancak kambiyo takibinde senedin kambiyo vasfına veya alacaklının kambiyo hukuku bakımından takip hakkına yönelik şikayetler bakımından İİK m. 168/3’te özel olarak beş günlük süre öngörülmüştür.
Bu nedenle her şikayet başvurusunun otomatik olarak yedi günlük süreye tabi olduğu kabul edilemez.
Ayrıca bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması nedeniyle yapılan şikayetler ile kamu düzenine ilişkin ve süresiz şikayet halleri, İİK m. 16’nın kendi koşulları çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
3. KAMBİYO TAKİBİNDE İTİRAZ SÜRELERİ
3.1. Borca İtiraz
İİK m. 169 uyarınca borçlu, borçlu olmadığına, borcun itfa veya imhal edildiğine ya da alacağın zamanaşımına uğradığına ilişkin itirazlarını ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine bildirmelidir.
Borca itirazın başlıca sebepleri şunlardır:
- Borcun hiç doğmamış olması,
- Borcun tamamen veya kısmen ödenmiş olması,
- Alacaklı tarafından borçluya ödeme süresi tanınmış olması,
- Borcun zamanaşımına uğramış olması,
- Takip konusu alacağın mevcut olmaması.
Borca itirazın yalnızca icra dairesine bildirilmesi yeterli değildir. İtiraz, kanunda belirtilen usule uygun biçimde icra mahkemesine yapılmalıdır.
3.2. İmzaya İtiraz
İİK m. 168/4 ve 170 uyarınca borçlu, takip dayanağı kambiyo senedindeki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürüyorsa bu iddiasını ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde açıkça ve ayrıca bildirmelidir.
İmzaya itirazın açıkça yapılması önemlidir. Borçlunun yalnızca borcu kabul etmediğini belirtmesi, her durumda imzaya itiraz olarak değerlendirilemez.
İmzaya itirazın süresinde ve usulüne uygun şekilde yapılmaması halinde senetteki imza, kambiyo takibine ilişkin özel hükümler bakımından borçludan sadır sayılabilir.
İmzaya itirazın haksız bulunması halinde kanunda öngörülen para cezası ve tazminat sonuçları da gündeme gelebilir.
3.3. Yetki İtirazı
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte yetki itirazı da beş günlük süreye tabidir.
Borçlu, icra dairesinin yetkisiz olduğunu ileri sürüyorsa yetki itirazını ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine yapmalıdır.
Yetki itirazında yetkili olduğu ileri sürülen icra dairesinin doğru ve açık biçimde belirtilmesi önemlidir.
Yetki itirazının süresinde ve usulüne uygun yapılmaması halinde takip, yetki bakımından kesinleşme sürecine girebilir.
4. İTİRAZIN TAKİBE ETKİSİ
4.1. Borca İtirazın takibe etkisi
Kambiyo takibinde borca itiraz, genel haciz yoluyla takipte olduğu gibi takibi kendiliğinden durdurmaz.
İİK m. 169/a uyarınca icra mahkemesi, borca itirazı inceler. Mahkeme, gerekli koşulların bulunması halinde takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.
Bu nedenle borçlunun beş günlük süre içerisinde itiraz etmiş olması, tek başına haciz işlemlerinin kesin olarak durduğu anlamına gelmez.
4.2. İmzaya İtirazın takibe etkisi
İİK m. 170 kapsamında imzaya itirazın incelenmesi özel hükümlere tabidir.
İcra mahkemesi, imzaya itirazı değerlendirerek gerekli koşulların bulunması halinde takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.
İtirazın kabulü halinde takip iptal edilir. İtirazın reddi halinde ise kanuni koşullara göre tazminat ve para cezası gündeme gelebilir.
4.3. Şikayetin takibe etkisi
Senedin kambiyo vasfına veya alacaklının takip hakkına yönelik şikayet de kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz.
Bu nedenle borçlunun şikayet dilekçesi vermesi ile icra takibinin durması birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
İcra mahkemesinin vereceği kararın niteliği ve takip üzerindeki etkisi, başvurunun dayanağına ve ilgili kanun hükmüne göre belirlenir.
5. GECİKMİŞ İTİRAZ VE SÜREYİ KAÇIRAN BORÇLUNUN HUKUKİ İMKANLARI
5.1. Gecikmiş İtirazın koşulları
İİK m. 65, borçlunun kusuru olmaksızın bir engel nedeniyle süresinde itiraz edememesi halinde gecikmiş itiraz imkanını düzenlemektedir.
Borçlu, kusuru olmaksızın meydana gelen engelin ortadan kalkmasından itibaren üç gün içinde gecikmiş itirazda bulunmalıdır.
Bu başvurunun kabul edilebilmesi için;
- Borçlunun süresinde itiraz etmesini engelleyen bir durumun bulunması,
- Engelin borçlunun kusurundan kaynaklanmaması,
- İtirazın engelin kalkmasından itibaren üç gün içinde yapılması,
- Kanunda öngörülen diğer koşulların gerçekleşmesi
gerekir.
Gecikmiş itiraz, beş günlük süreyi kaçıran her borçluya tanınmış genel bir ek süre değildir. Borçlunun kusuru bulunmaksızın ortaya çıkan engelin varlığı somut delillerle ortaya konulmalıdır.
5.2. Gecikmiş İtirazın kambiyo takibinde uygulanması
İİK m. 170/b gereğince kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte, bu bölümdeki özel hükümlerle çelişmediği ölçüde genel haciz yoluyla takibe ilişkin bazı hükümler uygulanır.
Bu kapsamda gecikmiş itirazın kambiyo takibinde uygulanması mümkündür.
Ancak gecikmiş itirazın koşulları, başvurunun yapılacağı merci ve takip üzerindeki etkisi somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
6. KAMBİYO TAKİBİNDE ÖDEME VE MAL BEYANI SÜRELERİ
Şikayet ve itiraz sürelerinin yanı sıra ödeme ve mal beyanı sürelerinin de birbirinden ayrılması gerekir.
İİK m. 168/2 uyarınca borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren on gün içinde borcu ve takip giderlerini ödemelidir.
İİK m. 168/6 uyarınca borçlu, itiraz etmediği ve borcu ödemediği takdirde on gün içinde mal beyanında bulunmalıdır.
Dolayısıyla kambiyo takibinde temel süreler şu şekildedir:
| İşlem | Süre | Başvuru mercii |
|---|---|---|
| Senedin kambiyo vasfına yönelik şikayet | 5 gün | İcra mahkemesi |
| Alacaklının kambiyo hukuku bakımından takip hakkına yönelik şikayet | 5 gün | İcra mahkemesi |
| Borca itiraz | 5 gün | İcra mahkemesi |
| İmzaya itiraz | 5 gün | İcra mahkemesi |
| Yetki itirazı | 5 gün | İcra mahkemesi |
| Borcun ödenmesi | 10 gün | İcra dairesi hesabı |
| Mal beyanı | 10 gün | İcra dairesi |
| Gecikmiş itiraz | Engel kalktıktan sonra 3 gün | İcra mahkemesi |
7. SÜRELERİN KAÇIRILMASININ HUKUKİ SONUÇLARI
Kambiyo takibinde beş günlük itiraz ve özel şikayet sürelerinin kaçırılması, borçlunun ilgili başvuru imkanını önemli ölçüde sınırlar.
Özellikle imzaya itirazın süresinde yapılmaması, senetteki imzanın takip bakımından borçludan sadır sayılması sonucunu doğurabilir.
Borca itirazın süresinde yapılmaması halinde ise borçlu, kambiyo takibine özgü itiraz imkanını kaybedebilir.
Bununla birlikte sürenin kaçırılmış olması, her durumda borcun maddi hukuk bakımından kesinleştiği veya borçlunun hiçbir hukuki yola başvuramayacağı anlamına gelmez. Takip işleminin niteliğine, ileri sürülen sebebe ve kanunda öngörülen diğer hukuki imkanlara göre değerlendirme yapılmalıdır.
Örneğin sonradan ortaya çıkan ödeme, takip sonrasında gerçekleşen itfa veya kamu düzenine ilişkin bir hukuka aykırılık, kendi özel koşulları içerisinde ayrıca incelenebilir.
8. KANUN YOLU SÜRELERİ
İcra mahkemesinin kambiyo takibine ilişkin kararlarına karşı kanun yoluna başvurulup başvurulamayacağı, kararın niteliğine ve İİK’daki özel düzenlemelere göre belirlenir.
İİK m. 363 kapsamında istinaf yoluna başvurulabilen kararlar bakımından genel kural, kararın tebliğinden itibaren iki haftalık süredir.
Ancak kanunda kesin olduğu belirtilen kararlar yönünden istinaf yolu kapalıdır. Bu nedenle her icra mahkemesi kararının istinafa tabi olduğu kabul edilmemelidir.
İstinaf incelemesi sonucunda verilen kararlar bakımından temyiz imkanının bulunup bulunmadığı da İİK m. 364 ve ilgili kanun hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte şikayet ve itiraz süreleri, borçlunun hukuki savunma imkanlarını doğrudan etkileyen özel sürelerdir.
İİK m. 168 uyarınca senedin kambiyo vasfına yönelik şikayet, borca itiraz, imzaya itiraz ve yetki itirazı bakımından temel süre beş gündür. Bu sürenin ödeme emrinin tebliğinden itibaren hesaplanması ve başvuruların doğru mercie yöneltilmesi gerekir.
Ödeme süresinin on gün olması, beş günlük itiraz süresinin de on gün olduğu şeklinde yorumlanamaz. Aynı şekilde kambiyo takibinde genel şikayet süresi ile özel şikayet süresinin birbirinden ayrılması gerekir.
Sonuç olarak kambiyo takibinde borçlunun hak kaybına uğramaması için öncelikle takip türü ve ödeme emrinin içeriği incelenmeli; ardından ileri sürülecek iddianın şikayet mi, borca itiraz mı yoksa imzaya itiraz mı olduğu belirlenmelidir. Başvuru süresinin ve merciinin doğru tespit edilmesi, kambiyo takibinde etkili bir hukuki savunmanın temel koşuludur.
KAYNAKÇA:
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- Ankara Üniversitesi Açık Ders Malzemeleri, Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yolu ile Takip.(https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/177455/mod_resource/content/1/5%20KAMB%C4%B0YO%20SENETLER%C4%B0NE%20MAHSUS%20HAC%C4%B0Z%20YOLU%20%C4%B0LE%20TAK%C4%B0P.pdf)
İlginizi Çekebilecek Yazılarımız:
