Evde çalışma, işin niteliği gereği, işverenin talebi üzerine işçinin kendi konutunda veya kendi belirlediği başka bir mekânda, ücret karşılığında mal ya da hizmet üretmesi şeklinde tanımlanabilir. Bu çalışma biçimi geleneksel olarak paketleme, sarma, kutulama gibi emeğin yoğun olduğu alanlarda yaygın olarak görülmekle birlikte; günümüzde daha fazla uzmanlık gerektiren farklı alanlara da genişlemiştir.
HUKUKİ DAYANAK
Evde hizmet sözleşmeleri 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununda düzenlenen hizmet sözleşmesi türlerinden biridir. Hizmet sözleşmelerinden temel farkı ise işçinin işyerinde çalışmak yerine evinde yahut kendi belirlediği yerde çalışmasıdır.
Türk borçlar Kanunu m. 461de düzenlenmiştir.
MADDE 461- Evde hizmet sözleşmesi, işverenin verdiği işi, işçinin kendi evinde veya belirleyeceği başka bir yerde, bizzat veya aile bireyleriyle birlikte bir ücret karşılığında görmeyi üstlendiği sözleşmedir.
Bu tür hizmet sözleşmeleri hem işçi hem de işveren yararına sözleşmelerdir. İşçi evden çalışması sebebiyle aile hayatına devam etmekte sorun yaşamayacak, aile fertlerinden destek alabilecek ve işyerine gidip gelme süresinden tasarruf edecektir.
İşveren ise işçileri çalıştırmak için işyeri temin etme yükümlülüğü bulunmadığından hem bu hususta tasarruf etmekte hem de işçi sayısı hususunda işyeri kapasitesi ile bağımlı kalmayarak karar verebilmektedir.
UNSURLARI
1.İşin işçinin evinde ya da kendi seçeceği başka bir yerde görülmesi
2.İşveren bağımlılık: Evde hizmet sözleşmeleri hizmet sözleşmesi türlerinden olsalar da işçinin işverene bağımlı olması hususunda hizmet sözleşmelerinden ayrılmaktadır.
3.İşçinin işi bizzat yapma yükümlülüğünün bulunmaması: Hizmet sözleşmelerinde işçi işi bizzat yapmakla yükümlüyse de evde hizmet sözleşmelerinde böyle bir zorunluluk bulunmamakta, işçi dilerse işi yapmak için aile fertlerinden yardım alabilmektedir.
4.Çalışma koşullarının işveren tarafından tayin edilmesi: TBK m.462 gereği İşveren, işçiye her yeni iş verişinde genel çalışma koşulları dışında kalan ve o işe özgü özellikleri bildirir; gerekiyorsa işçi tarafından sağlanacak malzemeyi, bu malzemenin sağlanması için kendisine ne miktarda ödemede bulunacağını ve iş için ödeyeceği ücreti de işçiye yazılı olarak bildirir. İşin verilmesinden önce malzeme için ödenecek bedel ve iş için ödenecek ücret yazıyla bildirilmemişse, bu işlerde uygulanan alışılmış bedel ve ücret ödenir.
İŞÇİNİN ÖZEL BORÇLARI
Türk Borçlar Kanunu m.463 uyarınca işçi, üstlendiği işi belirlenen süre içinde tamamlayarak işverene teslim etmekle yükümlüdür. İşin bitirilme süresi işveren tarafından belirlenebileceği gibi, işin niteliğine göre işçinin takdirine de bırakılabilir. Esnek çalışma ilişkilerinde denetim imkânı sınırlı olduğundan, işçi işi hem özenle hem de zamanında tamamlamakla sorumludur. Teslim süresinin işveren açısından önem taşıdığı durumlarda bu hususun sözleşmede açıkça düzenlenmesi önemlidir.
İşin görülmesi için gerekli malzemeler kural olarak işveren tarafından sağlanır. Ancak malzemelerin işçi tarafından temin edilmesi kararlaştırılmışsa, teminde yaşanacak gecikmelerden işçi sorumlu olur. TBK m.464/1’e göre işçi, işverenin sağladığı malzemeleri ve iş araçlarını özenle kullanmak ve korumakla yükümlüdür. İşin sona ermesiyle birlikte kalan malzemeler işverene iade edilmelidir. İşçinin kusuruyla malzeme veya iş aracının kullanılamaz hâle gelmesi durumunda, işçi zarardan rayiç bedel üzerinden sorumlu olur.
İşçi, kendisine teslim edilen malzeme ve iş araçlarını kontrol etmeli; ayıp veya hasar tespit etmesi hâlinde durumu derhal işverene bildirmelidir. Kullanılan araçların bozuk olduğunun anlaşılması durumunda işçi çalışmayı durdurmalı ve işverenin talimatını beklemelidir. TBK m.464/2 bu hâllerde işçinin sorumluluğunu sınırlandırmayı amaçlamaktadır. İşveren de iş araçlarını teslim etmeden önce gerekli bakım ve kontrolleri yapmakla yükümlüdür.
TBK m.396 kapsamında işçi, işini özenle yerine getirmek ve işverenin menfaatlerini korumakla yükümlüdür. Bu yükümlülük evde hizmet sözleşmeleri bakımından da geçerlidir. İşin işyeri dışında yapılması, işçinin özen ve sadakat borcunu ortadan kaldırmaz. Bu yükümlülük, taraflar arasında karşılıklı güvene dayanan bir ilişki kurulmasını sağlar ve sözleşmede açıkça düzenlenmesi hukuki güvenlik açısından önem taşır.
İŞVERENİN ÖZEL BORÇLARI
TBK m.465’e göre işveren, işçinin teslim ettiği ürünleri bir hafta içinde incelemek ve varsa ayıpları işçiye bildirmekle yükümlüdür. Bu süre içinde bildirim yapılmazsa ürünler mevcut hâliyle kabul edilmiş sayılır. Özellikle evden veya esnek çalışma modellerinde teslim ve kabul sürecinin dikkatli yönetilmesi önemlidir. İşveren, eksiklik veya ayıp tespit ederse, bunu süresi içinde bildirmek suretiyle işçiden düzeltme talep edebilir; aksi hâlde gecikmeler veya ayıplardan doğabilecek üçüncü taraf sorumluluklarına maruz kalabilir.
TBK m.466, işçinin ücretinin ödeme biçimini düzenler. Aralıklı çalışmada ödeme ürün tesliminde yapılırken, aralıksız çalışmada kural olarak on beş günde bir ödenir. Ayda bir ödeme yapılabilmesi için işçinin açık rızası gerekir. Ücret ödemelerinde işçiye hesap özeti sunulması zorunludur; burada işin türü, miktarı ve ödenen bedel açıkça gösterilir. Ödeme süresinin sözleşmede değiştirilmesi, emredici kanun hükümleri karşısında geçerli olmayacaktır.
Aralıksız çalışma hâlinde işveren, işçinin tamamladığı ürünü kabul etmez veya geciktirirse temerrüde düşer ve ücret ödemek zorundadır. Ayrıca, işçinin kusuru olmaksızın çalışmasının engellenmesi hâlinde de işçi ücretini alır. TBK m.467’de belirtilen “diğer durumlar” ise bu yükümlülüğün dışında tutulmuştur ve yalnızca aralıksız çalışmayı ilgilendirir.
EVDE HİZMET SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ
Evde Hizmet Sözleşmeleri, işçinin kendi belirlediği yerde çalışması nedeniyle işverenin işin kalitesini doğrudan gözlemlemesini zorlaştırabilir. Bu nedenle TBK m.468, işverene deneme süresi tanıma imkânı verir. Deneme süresi boyunca işveren, işin standart ve kalitesini değerlendirebilir. Bu süreçte sözleşme devam ediyor olsa da, deneme süresi sonunda taraflar herhangi bir hukuki yaptırım olmaksızın ilişkiyi sonlandırabilir. Deneme süresi, işçiye verilen işin niteliğini ve tarafların uyumunu test etmek amacıyla uygulanır.
Evde hizmet sözleşmesi, işin niteliğine ve çalışma biçimine göre belirli veya belirsiz süreli kabul edilir. İşçi aralıksız olarak çalıştırılıyorsa, aksi kararlaştırılmadıkça sözleşme belirsiz süreli sayılır. Diğer durumlarda, sözleşmenin süresi belirli kabul edilir. Deneme süresi için kurulan sözleşmeler, süre açısından özel bir durumu temsil eder; bu süre boyunca sözleşme deneme amacıyla kurulmuş sayılır ve işin sonunda taraflar herhangi bir fesih prosedürü aranmadan ilişkiyi sonlandırabilir.
Konuya ilişkin ayrıntılı bilgi ve danışmanlık hizmeti almak için bize buradan ulaşabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılarımız:
